Reflecterende steden: Minder hittestress!

Binnenstedelijke opwarming verminderen met gebruikmaking van licht reflecterend materiaal in de openbare ruimte.

Hoe lichter het oppervlak, hoe meer zonlicht er weerkaatst wordt.

Door daken, wegen en trottoirs in steden meer reflecterend te maken, kan de aarde zonder extra kosten significant worden afgekoeld.

Canadese wetenschappers onderzochten het effect van de reflectiviteit van steden op de temperatuur op aarde.
Ze ontdekten dat een verhoging van tien procent de temperatuur op aarde kan verlagen met 0,07C.
Dit lijkt misschien weinig maar om eenzelfde afkoeling te bereiken met een vermindering van CO2-uitstoot, zou een verlaging van 130 tot 150 miljard ton nodig zijn.
Dit staat gelijk aan het vijftig jaar lang niet laten rijden van alle auto’s ter wereld.

Albedo
De zogenoemde albedo of reflectiviteit van een oppervlak wordt gemeten op een schaal van 0 tot 1.
Waarbij een perfect zwart niet reflecterend oppervlak een 0 scoort en een volledig wit oppervlak een 1.
Omdat daken, wegen en trottoirs 60 procent van het oppervlak van steden beslaan, kan de verhoging van de albedo met 0,5 al bereikt worden door lichtkleurige materialen te gebruiken, zoals het vervangen van standaard asfalt door lichtreflecterende deklagen of beton(straatsteen)producten.
Los van de positieve bijdrage aan de klimaatopwarming geeft een wit reflecterend wegdek een temperatuurverlaging
van 8 - 17° C.

Daken gaan gemiddeld twintig tot dertig jaar mee en bestrating wordt elke tien a twintig jaar vervangen. Daarnaast worden nieuwe wegen in binnenstedelijk gebied in asfalt ook steeds vaker voorzien van wegdekreflectie. Ook het (reguliere) onderhoud aan asfalt zoals oppervlakbehandelingen en EAB kan uitstekend met reflecterend materiaal uitgevoerd worden. Het verhogen van de albedo hoeft geen extra kosten met zich mee te brengen, als bij de periodieke vervanging van dakbedekking en bestrating gekozen wordt voor een materiaal met een hogere reflectiviteit.

Financieel voordeel
Volgens de wetenschappers kan het zelfs een groot financieel voordeel opleveren. Om klimaatdoeleinden te kunnen halen wordt CO2 momenteel verhandeld voor €19/ ton. Een minimale besparing van 130 miljard ton zou een besparing opleveren van 2470 miljard euro. De beprijzing van CO2 emissies wordt de komende tijd aangepast aan de meer werkelijke kosten richting misschien wel € 100,00/ ton.
Daarnaast zouden witte daken het gebruik van airconditioning in de zomer en warme gebieden flink naar beneden kunnen schroeven.
Ook geeft een (witter) reflecterend asfalt naast een verkoelend effect ook minder spoorvorming hoog zomers, dus minder onderhoud op langere termijn.
En de kers op de taart is natuurlijk de verhoging van de sociale veiligheid en verkeersveiligheid.

Zie ook de nieuwe kennismodule Wegdekreflectie van het CROW en de nieuwe NPR13201:2017 van het NSVV en OVLNL voor meer info over gezichtsherkenning en verlichting.

Een nachtbeeld waar zelfs het uitlaten van je hond in het donker weer avontuurlijk wordt.

Wegdekreflectie voor verkeersveiligheid en energiebesparing in de openbare ruimte een must?!

Sinds 18 januari 2017 is in Nederland de kennismodule Wegdekreflectie - Optische eigenschappen van wegdekken in gebruik. De Kennismodule is online te vinden bij het CROW onder de modules asfaltverhardingen en betonverhardingen.

Zelf ben ik al meer dan tien jaar volop bezig met wegdekreflectie en was ik lid van de werkgroep die de Kennismodule heeft opgesteld.

Geen situatie is gelijk.

Ik hou helemaal niet van “gebakken lucht” dus samen met collega’s, leveranciers en voor diverse opdrachtgevers van gemeenten en provincies heb ik veel onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van wegdekreflectie in de openbare ruimte. 

Omdat het steeds vaker toegepast wordt en door opdrachtgevers in innovatie is meegenomen zie ik ook vaker dat wel de klok wordt gehoord maar men al te vaak niet weet waar de klepel hangt. 

Het gevaar van een Kennismodule is dan ook dat een aantal mensen denken ineens voldoende kennis te hebben. 

Dat is natuurlijk niet zo. 

Waar wij jaren aan hebben gewerkt en onderzoek naar hebben gedaan haal je niet even uit een digitale publicatie. 

Deze is bedoeld om handvatten te geven aan opdrachtgevers en aannemers/leveranciers maar juiste toepassing en goede effecten komen uit advies. 

Geen situatie is gelijk. Daar zijn wij als leden van de werkgroep CROW natuurlijk altijd voor bereikbaar.

Een voorbeeld van hoe het niet moet komt nog geen drie weken geleden van een grote gemeente die in de uitvraag alleen vraagt om reflecterend asfalt en daarbij ook alleen de eigenschappen van de reflecterende steenslag omschrijft. Bij een aanbesteding op laagste prijs… (gebeurt helaas nog te veel) zou een aannemer met letterlijk een handjevol (30 gram) van de reflecterende steenslag in een ton (1000 kg) asfalt al aan de eisen voldoen. Resultaat: Teleurstelling! En erger: als er met openbare verlichting gerekend is een slecht lichtbeeld op de weg. Bovendien zal zo’n opdrachtgever wegdekreflectie niet weer toepassen. Een gemiste kans!

Het kan simpel anders als je de juiste combinatie van reflecterende steenslag, productie en verwerking in de weg gebruikt. Dat geldt zowel voor asfalt, oppervlakbehandelingen en cementbetonverhardingen als voor reflecterende bestrating. Deze kennis hebben wij in huis. Al meer dan tien jaar. Na advies aan voornoemde gemeente is het werk zojuist aanbesteed en zal naar tevredenheid binnenkort in uitvoering komen. 

NPR13201:2017 

Op 26 januari is de nieuwe richtlijn openbare verlichting de NPR13201:2017 in gebruik genomen als opvolger van de bekende ROVL 2011.

Hierin is ook wegdekreflectie opgenomen.  Voor het eerst! 

Nederland loopt daarin voorop Europees gezien.

Wat is daar zo belangrijk in? De verticale verlichtingssterkte, in jargon de Ev. 

Deze zorgt voor onder andere gezichtsherkenning maar ook het zien van verkeersdeelnemers als voetgangers en fietsers en ook het zien van obstakels. 

Voor verlichtingsdeskundigen was het al de vraag of je met huidige Ledverlichting je opgave wel kan halen. 

Vraag is of de Ev naar 1,0 Lux moet om op 4 meter afstand nog gezichts- en of obstakelherkenning te hebben. 

De Stichting Openbare Verlichting Nederland (OVNL) sprak tijdens het IGOV Kenniscafé op 9 februari in Arnhem al van ‘on-Nederlands hoge grenswaarden van de Europese tabellen bij de verticale verlichtingssterkte.’ 

Dat hoeft niet: Door te werken met goed uitgevoerde wegdekreflectie kan de Ev wel tot 0,5 Lux verbeteren. 

Voor alle verkeersdeelnemers is het kunnen waarnemen van gezichtskenmerken bij de andere verkeersdeelnemers belangrijk. Voor sociale veiligheid is het belangrijk de blikrichting, emotionele staat, intentie (lichaamstaal) en, of identiteit vast te kunnen stellen, het liefst al op 4 m afstand.  

Aan de hand hiervan kan men inschatten of de ander mogelijk een gevaar vormt en indien nodig daarop tijdig reageren. Voor verkeersveiligheid helpt het om in een mogelijke conflictsituatie de blikrichting te kunnen zien.

Dit is bijvoorbeeld voor fietsers belangrijke informatie over óf zij gezien zijn door een automobilist. 

Een en ander heeft ook te maken met het steeds meer toepassen van Ledverlichting in de openbare ruimte. 

Led geeft (nog) vaak een ander beeld dan de conventionele verlichting. 

Door het bieden van goede verticale verlichtingssterkte worden verticale obstakels en personen in het blikveld zichtbaar.  In Nederland is daarom ook steeds meer aandacht ontstaan voor het toepassen van wegdekken met een hogere wegdekreflectie met als reden om met minder licht hetzelfde resultaat te kunnen bereiken. 

We beschouwen als eindresultaat naast het primaire doel van het waarnemen en zicht op de omgeving het verhogen van de verkeers- en sociale-veiligheid, comfort en leefbaarheid.

Bij het ontwerp van de openbare verlichting voor wegen met een verkeersfunctie wordt met het luminantie concept gerekend. 

De voordelen van verhoogde wegdekreflectie kunnen hier dan ook relatief eenvoudig worden meegenomen in het ontwerp. 

In verblijfsgebieden heeft wegdekreflectie als eerder gezegd ook invloed op de kwaliteitscriteria voor openbare verlichting. 

Deze invloed was nog niet standaard meegenomen in het lichtontwerp/ lichtberekeningen van verblijfsgebieden. 

Met behulp van de meetwaarde Rho is het mogelijk om de invloed te berekenen van de reflectie op de verticale verlichtingssterkte. Optisch gezien is Rho een reflectiegraad ook wel Albedo genoemd. Rho wordt gemakshalve vergeleken met een gemakkelijk te meten Y-waarde.

Met de Y-waarde wordt de hoeveelheid licht aangeduid die door een kleur wordt teruggekaatst in procenten. In berekeningssoftware (zoals Dialux) kan de Rho-waarde worden gebruikt voor het berekenen van de indirecte verticale verlichtingssterkte. Het meenemen van de wegdekreflectie in verblijfsgebieden heeft aanzienlijk invloed op de kwalitatieve eisen.

  

Een nachtbeeld waar zelfs het uitlaten van je hond in het donker weer avontuurlijk wordt.

Als (slecht) voorbeeld een pilot met Ledverlichting bij zomaar een gemeente in het land.

Wij hebben hier luminantiemetingen gedaan en gekeken naar het lichtbeeld. 

In een poging de verlichting in deze openbare ruimte nóg meer te verduurzamen is deze weg haast een no go area geworden. 

Een combinatie van mesopisch verlichten en slecht lichtontwerp leidt tot een nachtbeeld waar zelfs het uitlaten van je hond in het donker weer avontuurlijk wordt. 

Foto: PolyCiviel Piet Zijlstra. Luminantiemetingen bij Ledpilot.

Let wel: Foto is gemaakt bij voluit verlichting. Wordt na 22.00 uur gedimd naar 50%  in verkeersfunctie(!) 

Wat ook opvalt is dat lichtberekeningen eigenlijk gebaseerd zijn op het zicht van een 23-jarige.  

Terwijl wij leven in een vergrijzende samenleving. 

Vorige week nog was er een item door de NOS gewijd aan de vergrijzende automobilist. Meer 65-plussers bezitten een auto en gaan daarmee vaker de weg op. 

Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). 

In 2005 waren er nog 408 auto's per duizend 65-plussers. In 2015 waren dat 521 auto's. En met die auto's wordt meer gereden. In 2005 werd er bijna 8,5 miljard kilometer afgelegd door ouderen, in 2015 is dit gestegen naar 14,2 miljard kilometer. Dat is een toename van zo'n 68 procent. 

Tegelijkertijd zijn ouderen vaker betrokken bij verkeersongelukken. 

Het aandeel ouderen bij verkeersdoden is toegenomen, en die toename is niet alleen te wijten aan de vergrijzing. Uit cijfers van het CBS van 2015 blijkt dat er 119 80-plussers omkwamen na een verkeersongeval. 

In 2010 waren dit nog 94 80-plussers. Cijfers over 2016 zijn nog niet beschikbaar.

Minister Schultz riep mensen onlangs nog op om oudere automobilisten aan te spreken op hun rijgedrag. "Als je vader of moeder, of iemand anders in je omgeving, gevaarlijk rijgedrag vertoont, dan is het heel goed om dat te zeggen", aldus Schultz.

Wat maar weer aantoont dat deze groep weggebruikers met een veel hogere lichtbehoefte meer gebruik maakt van de weg.

Het lichtbeeld in de vorige afbeelding is aanmerkelijk te verbeteren door een reflecterend wegdek toe te passen.  Onderstaand het voorbeeld in de gemeente Haren (Gn.) waar 30 % Luxovit als reflecterende steenslag is toegepast in het wegdek.  Een aangename verbetering voor “Zien en Gezien worden”.

Foto: PolyCiviel Civiele techniek/De Hoop Bouwgrondstoffen – Vondellaan Gemeente Haren met + 30% energiebesparing

Naast de verkeersveiligheid kunnen gemeenten, waterschappen en provincies/Rijkswaterstaat ook besparen op energie omdat er minder vermogen nodig is. Ik zal de laatste zijn die zegt dat het licht uit kan. Daar waar nodig licht toepassen en als het kan, bijvoorbeeld buiten de bebouwde kom, zonder licht met wegdekreflectie je ding doen.

Daarnaast kan de reflectie zorgen voor een lagere temperatuur van asfalt hoogzomers (8-15 graden koeler) waardoor er minder spoorvorming ontstaat in bepaalde asfaltmengsels. Dat scheelt weer onderhoudskosten.

Ook is er bijvoorbeeld met de provincie Groningen een combinatie geluidreducerend en reflecterend asfalt toegepast. 

De provincie Groningen investeert in duurzaamheid en innovatie. Inmiddels ook in de gemeente Assen en gemeente Groningen met uitstekend resultaat aangebracht.

Foto: PolyCiviel Piet Zijlstra - Aanbrengen geluidreducerend/reflecterend asfalt Gemeente Groningen

De relatie met verkeersveiligheid heeft mijns inziens letterlijk ook veel meer waarde. Verkeersongevallen kosten de samenleving (ons aller grote portemonnee) ca. € 14 miljard euro per jaar! U leest het goed. Verkeersongevallen hebben allerlei oorzaken. Een daarvan is smartphonegebruik. Maar stel dat je maar 10% van de verkeersongevallen (denk maar aan ouderen) zou kunnen beperken door lichtreflectie en beter zicht dat zou ons allen al € 1,4 miljard euro besparen. Besteed dat nu eens aan “meer zicht met minder stroomkosten “.

En vers van de pers: De ANWB gaat een groot onderzoek doen naar de veiligheid van fietspaden in het land.

Wat nu weer zo jammer is en een tweede gemiste kans: Er wordt weer alleen gekeken naar de dagsituatie.

Blijkbaar heeft de ANWB nog nooit gehoord dat de meeste kinderen en forenzen op de fiets naar school en werk voor dag en dauw in het donker en bij schemer op de fiets zitten. En 's avonds in het donker weer naar huis gaan. Bekend is dat 20% van alle fietsongevallen in het donker plaatsvinden, terwijl maar 10% van alle fietskilometers in het donker wordt afgelegd. 
De ANWB hanteert de Euro_Rap methode om verkeersveiligheid overdag te onderzoeken. Eerder deden ze dat ook voor Provinciale Wegen een paar jaar geleden. 
Zelf vind ik het bijzonder vreemd dat alleen overdag gekeken wordt en als ik aan de fietsongevallen denk met paaltjes, domme trottoirbanden denk ik bij mijzelf kijk dan naar de gegevens van de Fietsersbond waarvan de leden bijna voortdurend rapporteren over gevaarlijke situaties. 

Op Rijkswegen is gestart met de implementatie en doorontwikkeling van de VIND (VerkeersveiligheidsINDicator). Deze van het Zweedse Trafikverket overgenomen methode classificeert korte wegsegmenten (per 100m) van >onvoldoende< tot >goed<. 
De VIND richt zich bijvoorbeeld op stroefheid, berminrichting, verloop van de weg (horizontaal alignement) waarbij wegdekreflectie automatisch meegenomen zou kunnen worden in het donker, en de rijsnelheid. Het type en de locatie van de risicofactoren zijn met de VIND snel identificeerbaar voor de wegbeheerder die daarmee maatregelen kan opstellen en uitvoeren. 
De VIND-methode maakt het voor Rijkswaterstaat als wegbeheerder daarnaast mogelijk om meer gerichte maatregelen te ontwikkelen in het kader van risicogestuurd veiligheidsbeleid. Eind dit jaar is het gehele rijkswegennet conform deze methode geanalyseerd, de resultaten zullen volgens Minister Schultz gepubliceerd worden in Veilig over Rijkswegen. 

Op 26 maart in de Monitor op NPO2 ook aandacht voor verkeersveiligheid:
De meerderheid van de nederlandse gemeenten (58 procent !) heeft onvoldoende budget om alle onveilige verkeerssituaties aan te passen. Dat blijkt uit een enquête onder 203 gemeenten van het televisieprogramma De Monitor.

Klik hier voor de programma-informatie van De Monitor 

Piet Zijlstra,

Eigenaar PolyCiviel Advies Civiele Techniek.      

Nog meer effect veiligheid van wegdekreflectie en componenten door Lane Departure Warning System

(Active) Lane Assist (Bijv. in de duurdere klasse Volkswagen, Audi, Skoda, Toyota enz. ) is bedoeld om bij snelheden vanaf plm. 60 km/h het onbedoeld veranderen van rijstrook tegen te gaan op provinciale wegen en snelwegen. Dergelijke ongevallen vertegenwoordigen een onevenredig aantal doden en ernstige verwondingen, dus voor deze gevallen kan (Active) Lane Assist het grootste voordeel bieden. Audi schat dat Active Lane Assist effectief kan zijn bij ongeveer de helft van alle ongevallen die door het verlaten van de rijstrook leiden tot de dood of ernstig letsel. Als alle auto's zouden zijn uitgerust met een systeem als Active Lane Assist, zou dit per jaar in de 27 lidstaten van de Europese Unie overeenkomen met het mogelijk redden van meer dan 5.000 levens en het voorkomen van bijna 40.000 ernstige verwondingen.

Active Lane Assist van bijv. Audi is een systeem dat bedoeld is om de bestuurder te helpen om op de juiste rijstrook te blijven. Bij snelheden vanaf 65 km/h signaleert een camera bij de binnenspiegel boven aan de voorruit de rijstrookmarkering voor de auto. De informatie van de camera wordt gecombineerd met gegevens over de snelheid van de auto en de koers om de tijd en de afstand te berekenen voordat een rijstrookmarkering overschreden wordt. Wanneer een of meerdere parameters lager worden dan een kritieke waarde, grijpt Active Lane Assist in door een lichte stuurcorrectie uit te voeren door gebruik te maken van de in de auto gemonteerde elektrische stuurbekrachtiging. De hoeveelheid stuurkoppel is klein en kan gemakkelijk overwonnen worden zodat de bestuurder altijd de volledige controle over het voertuig houdt. Het systeem is ontworpen om de bestuurder te assisteren in situaties waarbij de rijstrook onbedoeld wordt verlaten. Als het systeem niet in staat is om de auto terug te sturen (omdat bijvoorbeeld de bocht te scherp is), dan zal het systeem daarnaast de bestuurder nog waarschuwen door een trilling van het stuurwiel. Active Lane Assist merkt wanneer de rijstrookmarkering onbedoeld wordt overschreden: stuurcorrecties worden onderdrukt als de bestuurder de richtingaanwijzers gebruikt of als de module van de elektrische stuurbekrachtiging signaleert dat het stuurwiel expres verdraaid wordt. Het systeem wordt ook gedeactiveerd als het signaleert dat de bestuurder het stuurwiel gedurende een bepaalde tijd loslaat (wat aangeeft dat de bestuurder op Active Lane Assist vertrouwt voor het besturen van de auto).

Tegenwoordig zijn ook de nieuwste dashcam’s zoals bijv. de Transcend 220 PRO al uitgerust met een Lane Departure Warning System (LDWS) (en Forward Collision Warning System (FCWS).

Voor mijn werk (research en development reflective pavement and kerbs en advisering civiele techniek in de breedste zin) heb ik dan ook een dergelijke camera in de auto. Je hoeft dus niet echt de duurste auto te hebben om van deze services gebruik te kunnen maken. Voor het luttele bedrag van rond de € 120,00 ben je van deze nieuwe techniek voorzien. Straks als de zelfrijdende auto's de weg op gaan kunnen ze o.a. ook de weg detecteren door dit systeem.

Nu komen wij natuurlijk weer uit bij wegdekreflectie en gerelateerde toepassingen hoor ik u denken? Ja, dat klopt.
Uiteraard heb ik de proef op de som genomen en gekeken wat een Lane Departure Warning System toevoegt aan de al bekende 5 voordelen van wegdekreflectie. (Zie eerdere blogs van mij).

Het systeem werkt uitstekend bij de door mij bedachte reflecterende bermblokken en ook bij reflecterende RWS- en trottoirbanden die voorzien zijn van Luxovit, gecalcineerde vuursteen. Ook als het regent!

Hier mee is dus extra veiligheid te behalen en kan je als provincie , gemeente of waterschap in het buitengebied een extra dimensie geven aan verkeersveiligheid door bermongevallen te voorkomen.
Volgens Audi zou dit per jaar in de 27 lidstaten van de Europese Unie overeenkomen met het mogelijk redden van meer dan 5.000 levens en het voorkomen van bijna 40.000 ernstige verwondingen. Dit geldt voor voor dit systeem herkenbare markering en nu dus ook de bijdrage van reflecterende RWS- en trottoirbanden en reflecterende bermblokken. Het maakt natuurlijk uit wat de reflectiecoëfficiënt is van de te detecteren materialen. Met Luxovit is dit gewaarborgd.
Wordt vervolgd.

Verkeersveiligheidsles en reflecterende wegverharding / Een leerzame middag

MENTERWOLDE – De gemeente Menterwolde hield op 9 maart, in samenwerking met de Heemtuin, NME en Kijlstra Bestrating, een educatieve middag voor de groepen 7 van de basisscholen in Muntendam. De leerlingen waren erg enthousiast.

Doel
Doel van de middag was leerlingen bewust te maken van de verkeersveiligheid in hun leefomgeving en de rol die duurzame producten hierin spelen. Te denken valt aan reflecterende grondstoffen, de juiste toepassing van verlichting en de vele verkeersbewegingen waar scholieren dagelijks mee te maken krijgen. 'Met de educatieve middag hebben we geprobeerd schoolgaande kinderen bewust te maken van de verkeersveiligheid in hun eigen leefomgeving en de rol van duurzame producten. Zo zijn de kruispunten in Muntendam voorzien van de Reflexstone, een duurzaam product die een meer veilig gevoel geeft in het verkeer door de reflexterende eigenschap. Ook het feit dat er minder lichtbronnen nodig zijn is onder de aandacht gebracht; dit levert een besparing in de energiekosten op... en dus ook beter voor het milieu', aldus Anita Hoppentocht van de gemeente Menterwolde.

Reflecterende betonstenen
De leerlingen werden rond 13.00 uur opgewacht bij de kruising Nieuweweg / Domela Nieuwenhuisweg door wethouder Matty Siersema en Piet Zijlstra van Kijlsta Bestrating. Zij legden de leerlingen uit dat er op dat kruispunt unieke reflecterende betonstenen liggen en dat er in Muntendam 20 van deze kruispunten zijn.

Na aankomst in de Heemtuin was er een presentatie over duurzame bestrating en verlichting en gingen de leerlingen aan de slag met diverse opdrachten. Zo stond er een vrachtwagen met stenentrailer om de dode hoek te ervaren, konden ze een straat leggen en ook mochten ze een Reflexstone maken.

In de pauze was er chocolademelk en een versnapering.

Ook was er in het kader van Openbare Verlichting een opdracht bij de Trion van LighSensation, winnaar van de Lightchallenge 2011.

De eerste zelfgemaakte reflecterende steen werd tegen het licht gehouden: Mooi!

Opdracht: ontwerp een kruising
Als afsluiting kreeg elke groep een opdracht mee van Wethouder Jan Batelaan; ontwerp een kruising. Het is de bedoeling dat ze, naar aanleiding van wat ze geleerd hebben, daarin hun eigen ideeën over veiligheid en duurzaamheid verwerken.

Op vrijdag 13 april moeten de groepsopdrachten ingeleverd zijn bij de Heemtuin, waar ze worden tentoongesteld.

Jury
Op 17 april komt de jury bijeen om te beslissen welke groep het het beste heeft gedaan. De winnende groep mag tussen de middag een keer naar de Heemtuin om pannenkoeken te eten.